"Mehnat iqtisodiyoti va inson kapitali" ilmiy elektron jurnali
ilmiy elektron jurnali
O‘ZBEKISTON TURIZMINING BARQ AROR RIVOJLANISH OMILI SIFATIDA BANDLIK VA KOMPETENSIYALARNI BOSHQARISHNING RAQAMLI-PLATFORMA EKOTIZIMI
Maqolada O‘zbekiston turizm sohasida bandlik, kompetensiyalar va mehnat sifatini boshqarishning raqamli-platformaviy ekotizimi asoslangan. Tadqiqotning dolzarbligi milliy turizmning Yagona milliy platforma, sun’iy intellekt va katta ma’lumotlar tahlilini qamrab oluvchi keng ko‘lamli raqamli infratuzilmaga o‘tishi bilan belgilanadi. Raqamlashtirish barqaror iqtisodiy samara berishi uchun u mijozlar servisidan tashqari mehnat jarayonlari, xodimlarni tanlash, ko‘nikmalarni rivojlantirish, ish yuklamasini rejalashtirish va mehnat huquqlarini himoya qilishni ham qamrab olishi zarurligi ko‘rsatilgan. Metodologiya funksional-institutsional modellashtirish, biznes jarayonlarini dekompozitsiya qilish, qiyosiy tahlil, asosiy ko‘rsatkichlarni loyihalash va riskka yo‘naltirilgan yondashuvga asoslangan. Raqamli identifikatsiya va e-onboarding, ko‘nikmalar marketpleysi, mikromalakalar platformasi, kadrlar ehtiyojini SI asosida prognozlash, natijalar va bandlik sifatining ikki tomonlama monitoringi, algoritmik audit, apellyatsiyalar reyestri hamda inson tomonidan qayta ko‘rib chiqishni birlashtiruvchi arxitektura taklif etilgan. Model turistik klasterlarda tajriba-sinovdan o‘tkazish uchun mo‘ljallangan.
Copyright (c) 2026 Ishankhodjaeva Dildora Aleksandrovna https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
O‘ZBEKISTONNING RAQAM LI TURIZM SOHASIDA BANDLIK SIFATI VA MUNOSIB MEHNAT: BAHOLASH METODOLOGIYASI VA INSTITUTSIONAL MEXANIZMLAR
Maqolada raqamlashtirish sharoitida O‘zbekiston turizm sohasida bandlik sifatini baholash va munosib mehnatni ta’minlashga doir metodologik yondashuv ishlab chiqilgan. Tadqiqot muammosi turistlar oqimi hamda xizmatlar hajmining jadal 238 o‘sishi o‘z-o‘zidan rasmiy, barqaror va sifatli ish o‘rinlarini shakllantirmasligi bilan bog‘liq. Metodologiya institutsional, mehnat-iqtisodiy, qiyosiy va tarkibiy-dinamik tahlilga, shuningdek Xalqaro mehnat tashkiloti, Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti hamda Eurofound yondashuvlarini integratsiyalashga asoslangan. Bandlikning rasmiyligi va barqarorligi, daromad, ish vaqti va mehnat intensivligi, xavfsizlik va psixososial muhit, ko‘nikmalarni rivojlantirish, raqamli huquqlar va protsessual adolatni qamrab oluvchi olti blokli baholash tizimi taklif etilgan. 2020–2025-yillar ma’lumotlari turistlar oqimi va nominal xizmatlar hajmi bandlik o‘sishidan ancha tez kengayganini ko‘rsatadi. Shu asosda «mehnat unumdorligi × bandlik sifati» ikki tomonlama natijadorlik mezoni asoslangan. Amaliy takliflar tarmoq bandlik sifati paneli, raqamli monitoring va ish beruvchilarni qo‘llab-quvvatlash choralarini mehnat standartlariga rioya qilish bilan bog‘lashni nazarda tutadi.
OLIY TA’LIM TIZIMINI TRANSFORMATSIYALASH JARAYONINI TAKOMILLASHTIRISHDA RIVOJLANGAN MAMLAKATLAR MODELLARINI QO’LLASH NING AHAMIYATI
Maqolada oliy ta’lim tizimini transformasiyalash jarayonida xalqaro hamkorlikni rivojlantirish muhimligi, bu jarayonning institusional, iqtisodiy, innovasion va boshqaruv jihatlarini tahlil qilish zaruriyati asoslangan. Turli olimlar tomonidan ilgari surilgan nazariy yondashuvlar oliy ta’lim tizimini modernizasiya qilish va uni global bilimlar sharoitiga moslashtirishning ilmiy jixatlari yoritilgan. Oliy ta’lim tizimini transformasiyalash jarayonida raqamli texnologiyalarni keng joriy etish zaruriyati va ijtimoiy-siyosiy, texnologik xamda bozor omillari ta’sirida universitetlar faoliyatining strategiyasi, tuzilmasi, boshqaruvi va ta’lim jarayonlarida chuqur o’zgarishlar taxlil etilgan.
Copyright (c) 2026 Fozilova Gulsora Shavkatbekovna https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
IQTISODIY FORMATSIYALAR RIVOJLANISHIDA INSON VA INSON KAPITALINING O‘RNI
Maqolada ishlab chiqaruvchi kuchlar va iqtisodiy munosabatlar rivojlanishi jarayonida insonning roli qanday o‘zgarganligini tahlil qilishga asoslangan holda, iqtisodiy formatsiyalarda inson va inson kapitalining o‘rnini evolyutsion tadqiq 212 etishga doir mualliflik yondashuvi taklif etilgan. Iqtisodiy tizimlarning rivojlanishi insonning iqtisodiyotdagi o‘rnining izchil transformatsiyasi bilan kechgani isbotlangan: an’anaviy iqtisodiyotda xo‘jalik faoliyatining biologik subyekti va ishlab chiqarish omilidan industrial jamiyatda mehnat kuchi tashuvchisiga, undan postindustrial iqtisodiyotda inson kapitali tashuvchisiga hamda nihoyat bilimlar iqtisodiyoti va raqamli transformatsiya sharoitida barqaror ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishning strategik resursiga aylangan. Insonning iqtisodiyotdagi o‘rnining o‘zgarishi nafaqat texnologik taraqqiyot, balki inson kapitalining shakllanishi, jamg‘arilishi, takror ishlab chiqarilishi va samarali faoliyat yuritishi uchun zarur shart-sharoitlarni belgilovchi institutsional muhit evolyutsiyasi bilan ham izohlanadi. Tadqiqot natijasida mehnat resurslaridan foydalanish siyosatidan inson kapitalini har tomonlama rivojlantirish siyosatiga o‘tish zarurligi asoslab berilgan. Bunda inson kapitali milliy iqtisodiyot raqobatbardoshligini oshirish va uzoq muddatli iqtisodiy o‘sishni ta’minlashning asosiy omili sifatida e’tirof etiladi.
Copyright (c) 2026 Kholbaeva Sabina Rustamovna https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
TURIZM SANOATIDA INSON RESURSLARIGA BO‘LGAN TALAB VA TA’LIM TIZIMIDAGI STRUKTURAVIY NOMUTANOSIBLIKLARNING STATISTIK-INSTITUTSIONAL TAHLILI
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida turizm industriyasining bugungi holati, sohaga yo‘naltirilayotgan investitsiyalarning dinamikasi va inson resurslariga bo‘lgan real ehtiyoj masalalari tizimli tahlil qilingan. Tadqiqot doirasida mehnat bozori talablari va turizm ta’limi tizimi (OTM va professional ta’lim) bitiruvchilarining malaka darajalari o‘rtasidagi strukturaviy uzilishlar (“Skills Mismatch”) empirik va statistik usullar yordamida baholangan. Tahlillar natijasida mamlakatda xalqaro standartlarga mos keluvchi mehmondo‘stlik kadrlarini tayyorlashda davlat va xususiy sektor integratsiyasining sustligi aniqlangan hamda sohadagi inson kapitali samaradorligini oshirish bo‘yicha institutsional tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Copyright (c) 2026 Abdullabekova Noilakhon Gofurjon qizi https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
QURILISH LOGISTIKASIDA XIZMAT KURSATISHNI RIVOJLANTIRISHNING RAQAMLI TEXN OLOGIYALAR VA SUN’IY INTELLEKT INTEGRATSIYASI
Mazkur maqolada qurilish logistikasida xizmatlarni rivojlantirishda raqamli texnologiyalar va sun'iy intellektni integratsiyalashning nazariy hamda amaliy jihatlari tadqiq etilgan. Tadqiqotda sun'iy intellekt, Buyumlar interneti (IoT), Building Information Modeling (BIM), bulutli texnologiyalar, katta ma'lumotlar (Big Data) tahlili va blokcheyn texnologiyalarining logistika jarayonlari samaradorligini oshirish, ta'minot zanjiri shaffofligini kuchaytirish hamda resurslardan oqilona foydalanishdagi o‘rni yoritilgan. Shuningdek, sun'iy intellekt asosidagi prognozlash, marshrutlarni optimallashtirish, resurslarni avtomatik boshqarish va qaror qabul qilish tizimlarining qurilish loyihalaridagi logistika xarajatlarini kamaytirish hamda loyiha muddatlarini qisqartirishdagi ahamiyati tahlil qilingan. Tadqiqot natijasida raqamli transformatsiyani joriy etish bilan bog‘liq muammolar aniqlanib, qurilish logistikasida zamonaviy xizmatlarni rivojlantirish bo‘yicha amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
Copyright (c) 2026 Qidirniyazov Ajiniyaz Sherniyazovich https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
OLIY TA'LIM MUASSASALARIDA KADRLAR Q O‘NIMSIZLIGINI BAHOLASH METODIKASI VA UNING AMALIY TATBIQI
Mazkur maqolada oliy ta'lim muassasalarida kadrlar qo‘nimsizligini baholash metodikasi ishlab chiqilgan va uning amaliy tatbiqi Chirchiq davlat pedagogika universiteti misolida ko‘rsatilgan. Tadqiqotning dolzarbligi O‘zbekiston oliy ta'lim tizimidagi kadrlar qo‘nimsizligi darajasi bo‘yicha rasmiy statistik ma'lumotlarning yetishmasligi bilan belgilanadi. Muallif tomonidan kadrlarni almashinuvi (Turnover Rate) va saqlab qolish (Retention Rate) ko‘rsatkichlari asosida baholash modeli taklif etilgan hamda 2021-2025-yillar oralig‘idagi real ma'lumotlar tahlil qilingan. Tahlil natijasida universitetda qo‘nimsizlik darajasi o‘rtacha 2,3 foizni tashkil etgani, bu xalqaro me'yorlardan sezilarli past ekanligi aniqlangan. Shuningdek, ayol professor-o‘qituvchilar sonining izchil oshib borishi kabi demografik o‘zgarishlar qayd etilgan. Olingan natijalar oliy ta'lim muassasalarida kadrlar siyosatini takomillashtirishda amaliy ahamiyatga ega.
Copyright (c) 2026 Xolmatov Muhriddin Mumin ugli https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
HUDUDIY IQTISODI YOT VA ENERGIYA ISTE’MOLI O‘RTASIDAGI O‘ZARO BOG‘LIQLIKNI BAHOLASHDA TAPIO DECOUPLING MODELINING ILMIY VA AMALIY AHAMIYATI
Ushbu maqolada hududiy iqtisodiy rivojlanish doirasida energiya resurslaridan foydalanish mexanizmini takomillashtirish bilan bog‘liq masalalar tadqiq etilgan. Iqtisodiy o‘sish (YAMM) va energiya iste’moli o‘rtasidagi korrelyatsiyani tahlil qilish uchun Petri Tapio tomonidan ishlab chiqilgan dekapling (ajralish) modeli o‘rganilgan. Ushbu model hududlarning barqaror rivojlanish holatini baholash va energetika siyosatini shakllantirishda muhim indikator sifatida taklif etilgan. Shuningdek, O‘zbekiston hududlari misolida iqtisodiy o‘sish va energiya iste’moli o‘rtasidagi bog‘liqlik Tapio elastiklik modeli orqali tahlil qilingan. 2023–2024-yillardagi statistik ma’lumotlar asosida hududlarning energiya samaradorligi darajasi baholangan hamda "dekapling" effektini kuchaytirish uchun tabaqalashtirilgan iqtisodiy mexanizmlar taklif etilgan.
Copyright (c) 2026 Pardayeva Maftuna Ulug’bek qizi https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
RAQAMLI TRANSFORMATSIYA SHAROITIDA TURIZM SOHASINI RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI
Maqolada raqamli transformatsiya sharoitida turizm sohasini rivojlantirish masalalari tadqiq etilgan. Jahon iqtisodiyotida raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi turizm sanoatining tarkibiy va funksional o‘zgarishlariga sezilarli ta’sir ko‘rsatdi. Tadqiqotda turizm sektorida sun’iy intellekt, Big Data, Internet of Things (IoT), virtual va kengaytirilgan reallik (VR/AR), blokcheyn texnologiyalari hamda raqamli platformalarning qo‘llanilishi natijasida yuzaga kelayotgan imkoniyatlar tahlil qilingan. Shuningdek, xorijiy va mahalliy olimlarning ilmiy qarashlari o‘rganilib, turizmni raqamlashtirishning asosiy yo‘nalishlari aniqlangan.
Copyright (c) 2026 Adilova Zulfiya Djavdatovna https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
TRANSCHEGARAVIYLIK SHAROITIDA HUDUDIY TURIZMNI RIVOJLANTIRISH
Maqolada sohaning ichki zaxiralarini faollashtirish hisobiga Qoraqalpog‘iston Respublikasida mintaqaviy turizm samaradorligini oshirish yo‘nalishlari ko‘rib chiqilgan. Kadrlar malakasini oshirish, infratuzilmani attestatsiyadan o‘tkazish, ta’mirlash va obodonlashtirish ishlarini olib borish, shuningdek, kam byudjetli sayyohlik dasturlarini tashkil etish uchun mavsumlararo davrlardan tizimli foydalanish zarurati asoslab berilgan. Taklif etilayotgan chora-tadbirlar bandlikni barqarorlashtirish, korxonalar daromadini oshirish, turistik xizmatlar sifatini yaxshilash hamda mintaqaviy turizmni rivojlantirishning barqaror modelini shakllantirishga qaratilgan.
Copyright (c) 2026 Naurizbayev Aliakbar Rustamovich https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
KORXONALARDA MARKETING STRATEGIYALARINI SHAKLLANTIRISHNING ZAMONAVIY YONDASHUVLARI
Mazkur maqolada korxonalarda marketing strategiyalarini shakllantirishning zamonaviy yondashuvlari, ularning nazariy asoslari va amaliy ahamiyati tadqiq etilgan. Globallashuv, raqamli transformatsiya va iste’molchilar xulq-atvoridagi o‘zgarishlar sharoitida marketing strategiyalarining korxonalar raqobatbardoshligini ta’minlashdagi roli tahlil qilingan. Shuningdek, marketing strategiyalarining samaradorligini baholash maqsadida mijozlarni jalb qilish darajasi, mijozlarni saqlab qolish ko‘rsatkichlari va investitsiyalar rentabelligi kabi mezonlar tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari zamonaviy marketing strategiyalaridan foydalanayotgan korxonalarda mijozlar sodiqligi va bozor ulushining ortishini, marketing xarajatlarining optimallashishini hamda rentabellikning oshishini ko‘rsatdi.
DAVLAT FUQAROLIK XIZMATIDA INSON RESURSLARINI RAQAMLI TA’LIM TEXNOLOGIYALARI ORQALI INDIVIDUAL SPORTCHILARNI TAYYORLASH TIZIMI BOSHQARUVI IQTISODIY SAMARADORLIGINI OSHIRISHNING AQSH VA YEVROPA ITTIFOQI MAMLAKATLARI AMALIYOTLARIDAN O‘ZBEKISTONDA IJODIY FOYDALANISH IMKONIYATLARI
Maqolada jahonda raqamli taa’lim texnologiyalari orqli individual sportchilarni tayyorlash tizimi amal qilayotgan AQSh, Germaniya va Buyuk Britaniya amaliyotlarini chuqur tahlil qilish asosida ulardan O’zbekiston sharoitida ijodiy foydalanish imkoniyatlari aniqlangan.
Copyright (c) 2026 Junaydullayev Mels Asliddin o’g’li https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
OʻZBEKISTONDA MEHNAT MOBILLIGINING HUDUDIY XUSUSIYATLARINI BEVERIJ TAFOVUTI ASOSIDA BAHOLASH
Mazkur maqolada Oʻzbekistonda mehnat mobilligining hududiy xususiyatlari va mehnat bozori nomutanosibliklari Beverij tafovuti asosida baholangan. Tadqiqotda mehnat mobilligining nazariy-metodologik asoslari tahlil qilinib, uning geografik, kasbiy-malakaviy, tarmoqlararo va raqamli shakllari tizimlashtirilgan. Oʻzbekiston hududlari mehnat oqimlaridagi funksional roli bo‘yicha guruhlanib, mehnat resurslarini jalb qiluvchi va yetkazib beruvchi hududlar aniqlangan. Klassik Beverij egri chizig‘ining hududiy sharoitga moslashtirilgan proksi-diagnostik koeffitsienti ishlab chiqilib, mehnat bozori tarangligi hamda bo‘sh ish o‘rinlarining kadrlar bilan ta’minlanganlik darajasi asosida hududlar kesimida mehnat bozori talab va taklifi o‘rtasidagi tarkibiy nomuvofiqliklar baholangan. Tadqiqot natijalari Jizzax, Qashqadaryo, Navoiy, Surxondaryo va Sirdaryo viloyatlarida Beverij tafovuti nisbatan yuqori ekanligini, Toshkent shahrida esa mehnat bozori talab va taklifining eng yuqori darajada muvozanatlashganligini ko‘rsatdi. Tadqiqot yakunida mehnat mobilligini rag‘batlantirish, hududiy bandlik siyosatini takomillashtirish hamda mehnat bozori monitoringi tizimiga Beverij tafovutining proksi-diagnostik koeffitsientini joriy etish bo‘yicha ilmiy-amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi.
Copyright (c) 2026 Shakarov Zafar Gafforovich https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
RAQAMLI IQTISODIYOT SHAROITIDA ISHSIZLARNI QAYTA TAYYORLASH ORQALI KAMBAG‘ALLIKNI KAMAYTIRISH
Ushbu maqolada raqamli iqtisodiyotning jadal rivojlanishi mehnat bozorida chuqur transformatsion jarayonlarni yuzaga keltirib, an’anaviy kasblarning qisqarishi va zamonaviy kasblarning shakllanishiga ta’siri tahlil qilinadi. Avtomatlashtirish va sun’iy intellekt texnologiyalarining keng joriy etilishi yangi talablarni shakllantirib, aholining kasbiy salohiyatini yangilashni dolzarb vazifaga aylantiradi. Bu jarayon ishsizlik darajasiga bevosita ta’sir ko‘rsatib, qayta tayyorlash dasturlarining ahamiyatini oshiradi. Qayta tayyorlash kurslari nafaqat ishsizlikni kamaytiradi, balki kambag‘allikni qisqartirishda ham muhim mexanizm sifatida ko‘riladi. O‘zbekistonda kambag‘allikni kamaytirish ijtimoiy-iqtisodiy siyosatning ustuvor yo‘nalishi bo‘lib, raqamli ko‘nikmalarni rivojlantirish fuqarolarning raqobatbardoshligini oshiradi, daromad manbalarini kengaytiradi va ijtimoiy tenglikni mustahkamlaydi. Yangi O‘zbekiston - 2030 strategiyasida inson kapitalini rivojlantirish va raqamli transformatsiya ustuvor yo‘nalish sifatida belgilangan bo‘lib, kasbiy qayta tayyorlash markazlarini kengaytirish va zamonaviy kasblarga moslashtirish kambag‘allikni kamaytirishning samarali mexanizmi sifatida talqin etiladi.
Copyright (c) 2026 Bakiyeva Iroda Akbarovna, Azamatova Zarina Adham qizi https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
SUN’IY INTELLEKTNING IQTIS ODIY FAROVONLIK VA AHOLI DAROMADLARI GA TA’SIRI
Mazkur maqolada sun’iy intellekt texnologiyalarining iqtisodiyot va aholi daromadlariga ta’siri tahlil qilingan. Tadqiqot davomida sun’iy intellektning mohiyati, rivojlanish bosqichlari va iqtisodiyotdagi o‘rni o‘rganildi. Shuningdek, sun’iy intellektning mehnat unumdorligini oshirish, ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirish, yangi ish o‘rinlarini yaratish hamda aholi daromadlarining o‘sishiga ta’siri yoritib berilgan. Maqolada sun’iy intellektning ijobiy va salbiy jihatlari, jumladan, ayrim kasblarning qisqarishi, daromadlar tengsizligining kuchayishi va raqamli tafovut muammolari ham tahlil qilingan. O‘zbekistonda sun’iy intellekt va raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan islohotlar hamda ularning aholi farovonligiga ta’siri ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot natijasida sun’iy intellekt texnologiyalaridan samarali foydalanish aholi daromadlarini oshirish, iqtisodiy o‘sishni jadallashtirish va yangi iqtisodiy imkoniyatlarni yaratishda muhim omil ekanligi aniqlandi.
Copyright (c) 2026 Ro‘zimurodova Dilroz Ravshan qizi https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
QISHLOQ AHOLISI ISH BILAN BANDLIGINI TA’MINLASHNING UZOQ MUDDATLI STRATEGIYASI: STRUKTURAVIY TRANSFORMATSIYA VA INNOVATSION YONDASHUVLAR
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida qishloq aholisi bandligini ta’minlashning uzoq muddatli strategik asoslari, tarmoqlararo mehnat resurslari ko‘chishi va transformatsiya jarayonlari tahlil qilingan. 2021–2025-yillar oralig‘idagi eng so‘nggi makroiqtisodiy va demografik ko‘rsatkichlar asosida qishloq mehnat bozoridagi tendensiyalar makro, mezo va mikro darajalarda baholangan. Tadqiqotda agrosanoat klasterlari, "Mahallabay" ishlash mexanizmi va "yashil" ish o‘rinlarining ish bilan bandlik samaradorligi iqtisodiy-matematik usullar orqali tekshirilgan. Maqola yakunida qishloq joylarda norasmiy bandlikni kamaytirish va iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish bo‘yicha uzoq muddatli strategik takliflar ishlab chiqilgan.
Copyright (c) 2026 Xayitov Abdimannon Buxarovich https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
HUDUDLARDA AHOLI DAROMADLARINING BARQARORLIGINI TA’MINLASHDA INSON KAPITALINING ROLI
Mazkur maqolada hududlarda aholi daromadlari barqarorligini ta'minlashda inson kapitalining tutgan o'rni nazariy va amaliy jihatdan tadqiq etilgan. Tadqiqotda inson kapitalining asosiy tarkibiy qismlari – ta'lim, sog'liqni saqlash, kasbiy malaka, mehnat unumdorligi hamda raqamli kompetensiyalarning aholi daromadlari shakllanishiga ta'siri tahlil qilingan. Shuningdek, O'zbekiston hududlari kesimida 2020– 2025-yillar davomida aholi jon boshiga real umumiy daromadlarning o'zgarish dinamikasi hamda daromadlar tengsizligini ifodalovchi Jini indeksining evolyutsiyasi o'rganilgan. Tadqiqot natijalari hududlar o'rtasida daromadlar darajasi bo'yicha sezilarli tafovutlar mavjudligini ko'rsatdi. Bunda inson kapitalining rivojlanganlik darajasi yuqori bo'lgan hududlarda aholi daromadlari ham yuqori shakllanganligi aniqlandi.
Copyright (c) 2026 Iskandarova Dilafruz Ikrom qizi https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
YASHIRIN IQTISODIYOT VA UNING AHOLI DAROMADLARIGA TA'SIRI: O'ZBEKISTON MISOLIDA EMPIRIK TAHLIL
Ushbu maqolada yashirin iqtisodiyotning Oʻzbekiston aholisi daromadlariga taʼsiri empirik jihatdan oʻrganilgan. Tadqiqotda 2015–2023-yillarni qamrab olgan mintaqaviy yillik panel maʼlumotlari tahlil qilingan. Asosiy ekonometrik yondashuv sifatida Fixed Effects modeli, dinamik panel tahlili (System GMM), robustness tekshiruvlari va kvantil regressiya qoʻllanilgan.
Copyright (c) 2026 Atadjanov Qadamboy Sapayevich https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
FISKAL SIYOSAT ORQALI INSON KAPITALINI RIVOJLANTIRISH VA UNING IQTISODIY O‘SISHGA TA’SIRI
Mazkur maqolada zamonaviy iqtisodiyot sharoitida iqtisodiy o‘sish jarayonida inson kapitali va ijtimoiy kapitalning o‘rni hamda ularning fiskal siyosat bilan o‘zaro bog‘liqligi ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotda davlat byudjeti xarajatlarining ta’lim, sog‘liqni saqlash va fan sohalariga yo‘naltirilishi inson kapitalini shakllantirish va rivojlantirishning muhim omili sifatida baholanadi. Shuningdek, ijtimoiy kapital jamiyatdagi o‘zaro ishonch, hamkorlik va institutsional munosabatlar orqali iqtisodiy rivojlanishga ta’sir etuvchi muhim resurs sifatida yoritilgan.Tadqiqot natijalari fiskal siyosat orqali ijtimoiy sohalarni qo‘llab-quvvatlash mamlakat iqtisodiyotining barqaror rivojlanishiga, innovatsion faoliyatning kengayishiga hamda mehnat unumdorligining oshishiga xizmat qilishini ko‘rsatadi.
Copyright (c) 2026 Yaxshimuratova Xasiyat Xudaybergenovna https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
ALGORITMLAR DAVRIDA YETAKCHILIK: MENEJERLARGA SUN’IY INTELLEKT BOSHQAR UVI UCHUN ZARUR BO‘LGAN YANGI KO‘NIKMALAR
Sun’iy intellektning (SI) biznes jarayonlariga jadal kirib borishi deyarli barcha sohalardagi boshqaruv funksiyalarini tubdan o‘zgartirdi. Ushbu nazariy tadqiqot bugungi kunda yetakchilar o‘z tashkilotlarida SI tizimlarini muvaffaqiyatli boshqarishlari uchun qanday kompetensiyalarga ega bo‘lishi kerakligini aniqlashga qaratilgan. 2015– 2024 yillarda chop etilgan 34 turdagi tadqiqot hujjatlari – jumladan, taqriz qilingan ilmiy maqolalar, amaliyotchilar hisobotlari, hukumat siyosatiga oid hujjatlar va fundamental 55 monografiyalarni tizimli tahlil qilish (narrative review) orqali biz o‘z hissamiz sifatida Algoritmik yetakchilik kompetensiyasi (ALC) modelini taqdim etamiz. ALC modeli uchta yo‘nalishni o‘z ichiga oladi: (1) Algoritmik savodxonlik, (2) Etik mas’uliyat va (3) Insonga yo‘naltirilgan ko‘mak. Ushbu uchta kompetensiya sohasi o‘zaro bog‘liq bo‘lib, bir-birini qo‘llab-quvvatlaydi. ALC modeli tashkiliy xulq-atvor, ma’lumotlar fani etikasi va SI boshqaruvi adabiyotlariga nazariy jihatdan asoslangan hamda mavjud empirik tadqiqotlar va muhim tartibga soluvchi normativ hujjatlar, jumladan, yangi qabul qilingan Yevropa Ittifoqining Sun’iy intellekt to‘g‘risidagi qonuni (2024) bilan muvofiqlashtirilgan. Biz, shuningdek, har bir kompetensiya sohasini tasdiqlovchi dalillarni ko‘rib chiqamiz, ALC modelini avvalgi tuzilmalar bilan taqqoslaymiz hamda uning yetakchilikni rivojlantirish dasturlari, HR siyosati va tashkilot miqyosidagi SI boshqaruv tuzilmalari uchun ahamiyatini belgilab beramiz. Ushbu tadqiqot birlamchi empirik ma’lumotlarning yetishmasligi kabi cheklovlarni tan oladi va ALC modelini tasdiqlash uchun kelajakdagi miqdoriy hamda sifatli tadqiqotlarning tizimli rejasini taklif etadi.
Copyright (c) 2026 Sirojiddinova Shahrizoda Davronovna https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
O‘ZBEKISTONDA INKLYUZIV OLIY TA’LIMNI RIVOJLANTIRISH: RAQAMLI VA ASSISTIV TEXNOLOGIYALAR BO‘YICHA PROFESSOR-O‘QITUVCHILAR QARASHLARI
Mazkur maqolada O‘zbekiston oliy ta’lim tizimida inklyuziv ta’limni rivojlantirishda raqamli va assistiv texnologiyalarning o‘rni hamda professoro‘qituvchilarning ulardan foydalanish bo‘yicha qarashlari tahlil qilingan. Tadqiqot 823 nafar professor-o‘qituvchi ishtirokida o‘tkazilgan so‘rovnoma natijalariga asoslanadi. Unda inklyuziv ta’lim haqidagi bilim darajasi, assistiv texnologiyalar bo‘yicha tayyorgarlik, texnologiyalardan foydalanish tajribasi va raqamli platformalarning qulayligi kabi omillar o‘rganilgan. Ma’lumotlarni tahlil qilishda logit va probit modellaridan foydalanilgan. Natijalar inklyuziv ta’lim bo‘yicha bilim, assistiv texnologiyalar bo‘yicha treninglar, texnologiyalardan foydalanish darajasi va platformalar qulayligi o‘quv materiallarini maxsus ta’lim ehtiyojiga ega talabalar uchun moslashtirish ehtimolini sezilarli darajada oshirishini ko‘rsatdi. Tadqiqot natijalari O‘zbekistonda inklyuziv oliy ta’limni rivojlantirish uchun professor-o‘qituvchilar malakasini oshirish, zamonaviy texnologiyalarni joriy etish va infratuzilmani takomillashtirish zarurligini asoslaydi. Shuningdek, tadqiqot ta’lim siyosatini shakllantirish va barcha talabalar uchun teng imkoniyatlar yaratishga xizmat qiluvchi amaliy tavsiyalarni taklif etadi.
Copyright (c) 2026 Isayev Kobiljon Abdukodirovich, Qurbanov Azizbek G‘ulom oʻgʻli, Nazirova Shaxzoda Xayrullo qizi https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
TALABALARNING LIDERLIK KO‘NIKMALARINI RIVOJLANTIRISH BO‘YICHA XORIJ TAJRIBASI VA UNDAN O‘ZBEKISTONDA FOYDALANI SH IMKONIYATLARI
Ushbu maqolada talabalarda liderlik kompetensiyalarini rivojlantirishning xorijiy oliy ta’lim muassasalaridagi ilg‘or tajribalari tahlil qilindi, hamda ularni O‘zbekiston ta’lim tizimiga transformatsiya qilish imkoniyatlari ilmiy jihatdan asoslandi. Tadqiqot jarayonida qiyosiy-mantiqiy tahlil, normativ-huquqiy hujjatlar interpretatsiyasi va konseptual sintez metodlaridan foydalanildi. Olingan natijalar kompetensiyaviy yondashuv, mentorlik instituti va loyihaga yo‘naltirilgan o‘qitish (Projectbased learning) tizimining samaradorligini tasdiqlaydi. Tadqiqotning ilmiy yangiligi sifatida xorijiy tajribani milliy ta’lim muhitiga moslashtirishning mezonlari va metodologik modeli taklif etildi.
Copyright (c) 2026 G’oyipnazarov Sanjar Bahodirovich, Qurbonova Nafisa Muhiddin qizi https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
QORAQALPOG‘ISTON RESPUBLIKASIDA YOSHLAR ISHSIZLIGI VA RAQAMLI KO‘NIKMALAR TAFOVUTI: K-3 KLASTER HUDUDLARI UCHUN DIFFERENTSIAL SIYOSAT MODELI
Mazkur maqolada Qoraqalpog‘iston Respublikasidagi yoshlar ishsizligi muammosi va raqamli ko‘nikmalar tafovuti 2020–2025-yillar rasmiy statistik ma’lumotlari asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotda K-3 klaster hududlari (Chimboy, Kegeyli, Amudaryo, Ellikqal’a va Nukus tumani) uchun differentsial siyosat modeli taklif etiladi. Qoraqalpog‘iston O‘zbekistonning ijtimoiyiqtisodiy jihatdan rivojlanayotgan mintaqalaridan biri bo‘lib, Orol dengizi ekologik inqirozi, infratuzilmaning cheklanganligi va mehnat bozoridagi tarkibiy nomutanosiblik kabi omillar yoshlarning iqtisodiy faolligini sezilarli darajada cheklaydi. Maqolada klaster yondashuvi asosida har bir hudud uchun raqamli savodxonlik, kasbiy qayta tayyorlash va tadbirkorlikni qo‘llabquvvatlash bo‘yicha aniq chora-tadbirlar tizimi ishlab chiqilgan.
Copyright (c) 2026 Madraimov Xabibulla Madaminovich https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
DAVLAT XIZMATLARINI RIVOJLANTIRISH SHAROITIDA MEHNAT MUNOSABATLARINING RAQAMLI TRANSFORMATSIYASI
Maqolada elektron davlat boshqaruvini rivojlantirish sharoitida mehnat munosabatlarini raqamli transformatsiya qilishning zamonaviy yo‘nalishlari tadqiq etilgan. Mehnat sohasini davlat tomonidan tartibga solishni raqamlashtirishning nazariy asoslari, davlat xizmatlarini ko‘rsatish tizimiga raqamli texnologiyalarni joriy etish 13 xususiyatlari, shuningdek, aholiga bandlik va mehnat qonunchiligi masalalari bo‘yicha maslahat berishda intellektual raqamli servislar yordamidan foydalanishning omillari ko‘rib chiqilgan. Mehnat munosabatlari sohasida eng talab yuqori bo‘lgan raqamli maslahat xizmatlari yo‘nalishlarini aniqlash maqsadida O‘zbekiston Respublikasi aholisi o‘rtasida o‘tkazilgan sotsiologik tadqiqot natijalari tahliliga alohida e’tibor qaratilgan. Tadqiqot 2344 nafar respondentni qamrab olib, aholining mehnat qonunchiligi to‘g‘risidagi xabardorlik darajasini, davlat organlari bilan o‘zaro hamkorlikda eng ko‘p uchraydigan muammolarni, shuningdek, fuqarolarning sun’iy intellekt texnologiyalariga asoslangan raqamli servislardan foydalanishga tayyorlik darajasini aniqlash imkonini berdi. Olingan natijalar mehnat huquqlari, bandlik, ijtimoiy kafolatlar va xodimlarni himoya qilish mexanizmlari to‘g‘risidagi ma’lumotlardan tezkor foydalanishni ta’minlaydigan raqamli maslahat vositalariga talab yuqori ekanligidan dalolat beradi. Ijtimoiy-mehnat munosabatlarini tartibga solish sohasida intellektual raqamli platformalarni yanada rivojlantirish zarurligi to‘g‘risida xulosa chiqarilgan.
Copyright (c) 2026 Irmatova Aziza Baxramovna https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
QISHLOQ JOYLARDA AHOLI ISH BILAN BANDLIGINI TARTIBGA SOLISHNI TAKOMILLASHTIRISHNING IJTIMOIY-IQTISODIY JIHATLARI
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasi qishloq joylarida aholi ish bilan bandligini ta’minlash va mehnat bozorini tartibga solish mexanizmlarini takomillashtirish muammolari tahlil qilingan. Tadqiqot doirasida 2021–2025-yillar kesimidagi makroiqtisodiy va demografik ko‘rsatkichlar o‘rganilib, qishloq mehnat bozoridagi tarkibiy o‘zgarishlar, norasmiy ish bilan bandlik muammolari hamda agrar sektorda raqamlashtirish jarayonlarining o‘rni baholandi. Mahalliy va xorijiy olimlarning 2020-yildan keyingi ilmiy qarashlari sintez qilinib, qishloq hududlarida barqaror ish o‘rinlarini yaratish, oilaviy tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
MARKETINGNI RIVOJLANTIRISH VA KORXONA PERSONALI MARKETINGINI MOHIYATI
Mazkur maqolada marketingni rivojlantirishning zamonaviy tendensiyalari hamda korxona personali marketingining nazariy va amaliy jihatlari yoritilgan. Korxona faoliyatida marketing konsepsiyasining o‘rni, uning raqobatbardoshlikni oshirishdagi ahamiyati hamda inson resurslarini samarali boshqarishda personal marketingining roli tahlil qilingan. Shuningdek, personal marketingining asosiy vazifalari, xodimlarni jalb qilish, tanlash, rivojlantirish va motivatsiyalash jarayonlari marketing nuqtai nazaridan o‘rganilgan. Tadqiqot natijasida korxonalarda marketing faoliyatini takomillashtirish va personal marketingi mexanizmlarini samarali qo‘llash orqali mehnat unumdorligini oshirish, malakali kadrlarni saqlab qolish hamda korxonaning bozor mavqeini mustahkamlash bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Copyright (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
KORXONANI RIVOJLANTIRISH MARKETING TIZIMI TARKIBIY QISIMLARINING TUZILISHI VA TASNIFI
Mazkur maqolada korxonani rivojlantirishda marketing tizimining tarkibiy qismlari, ularning o‘zaro bog‘liqligi hamda tasniflash mezonlari ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Marketing tizimining asosiy elementlari – bozor tadqiqotlari, mahsulot siyosati, narx belgilash, taqsimot kanallari, kommunikatsiya faoliyati va mijozlar bilan munosabatlarni boshqarish jarayonlari yoritilgan. Shuningdek, marketing tizimi tarkibiy qismlarining funksional, tashkiliy va strategik jihatdan tasnifi keltirilib, ularning korxona raqobatbardoshligini oshirish, bozor ulushini kengaytirish hamda barqaror rivojlanishni ta’minlashdagi ahamiyati asoslab berilgan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, marketing tizimining samarali tashkil etilishi korxonaning bozor talablariga moslashuvchanligini kuchaytirishi, innovatsion faoliyatni rag‘batlantirishi va iqtisodiy samaradorlikni oshirishga xizmat qilishi aniqlangan.
TURIZM BOZORI JOZIBADORLIGINI STATISTIK BAHOLASH VA UNI MARKETING STRATEGIYALARIDA QO‘LLASH USLUBIYOTI
Ushbu tezisda iqtisodiyotda turizm oʻrnini statistik baholash va uni marketing strategiyalarida qo‘llash uslubiyoti tahli qilinadi. Turizmning toʻgʻridan-toʻgʻri, bilvosita va multiplikativ taʼsirini baholashda qoʻllaniladigan xalqaro standart usullar, jumladan Turizm yordamchi hisoblari (TYoH), koeffitsiyentlar usuli yoritilgan.
MARKAZIY OSIYO OLIY TA’LIM MUASSASALARINI MOLIYALASHTIRISHNI KORPORATIV IJTIMOIY MAS’ULIYAT ASOSIDA TAKOMILLASHTIRISHNING INSTITUTSIONAL MEXANIZMLARI
Ushbu tadqiqot Markaziy Osiyo oliy ta’lim muassasalarida korporativ ijtimoiy mas’uliyat (CSR)ning moliyaviy barqarorlikni ta’minlashdagi rolini o‘rganadi. Tadqiqot konseptual-analitik yondashuv asosida olib borilib, CSR, oliy ta’lim moliyasi va korporativ–akademik hamkorlikni integratsiya qiladi. Natijalar mintaqada oliy ta’limni moliyalashtirish yetarli emasligini va davlat xarajatlari global ko‘rsatkichlardan pastligini ko‘rsatadi. Shu bilan birga, CSR resurslari asosan qisqa muddatli va kam samarali faoliyatlarga yo‘naltirilgan. Tadqiqotda “filantropik tuzoq” tushunchasi asoslab beriladi. Uni bartaraf etish uchun CSRni strategik va boshqaruvga integratsiyalashgan mexanizm sifatida ko‘rib chiqadigan ko‘p darajali model taklif etiladi. Natijalar institutsional omillar, xususan boshqaruv sifati va avtonomiya muhim ekanini ko‘rsatadi.
MEHNAT MOBILLIGINING AHOLI TADBIRKORLIK ASOSIDAGI ISH BILAN BANDLIK DARAJASIGA TA’SIRI
Maqolada mehnat mobilligi - ishchi kuchining kasblar, tarmoqlar, hududlar va mamlakatlar o‘rtasida erkin harakatlanishi - aholining tadbirkorlik asosidagi ish bilan bandlik darajasiga ta’sir etuvchi yetakchi omil sifatida mehnat iqtisodiyoti nuqtai nazaridan tadqiq etilgan. Mehnat mobilligining tadbirkorlik bandligini shakllantiruvchi to‘rt asosiy kanali - jamg‘arma va ko‘nikma transferti, pul o‘tkazmalarining startap kapitaliga aylanishi, kasbiy mobillikning o‘z-o‘zini band qilishga yo‘nalishi hamda raqamli (virtual) mobillik - nazariy va empirik jihatdan asoslangan. Jahon banki, Xalqaro mehnat tashkiloti, Global tadbirkorlik monitoringi ma’lumotlari hamda O‘zbekiston milliy statistikasi asosida Markaziy Osiyo davlatlarining qiyosiy tahlili amalga oshirilgan. O‘zbekiston hududlari kesimida pul o‘tkazmalariga bog‘liqlik bilan kichik biznesdagi bandlik o‘rtasidagi bog‘liqlik aniqlangan va mobillikni rag‘batlantirishga qaratilgan siyosat takliflari ishlab chiqilgan.