GULCHILIK AGROTADBIRKORLIGI IQTISODIY SAMARADORLIGINI FESI INDEKSI ASOSIDA INTEGRAL BAHOLASH: METODIKA, NATIJALAR VA CHEKLOVLAR
Tashkilot
NamDTU, Tadbirkorlik va kichik biznes iqtisodiyoti ixtisosligi mustaqil
Annotatsiya
Maqolada gulchilik agrotadbirkorligining iqtisodiy samaradorligini yagona integral ko‘rsatkich orqali baholash uchun FESI (Floriculture Economic Sustainability Index) metodikasi tahlil qilindi. Indeks 2016-yil bazasiga nisbatan tushum (TI), sof foyda (PFI), rentabellik (RI) va bir gektardan olinadigan daromad (DI) indekslarining teng vaznli arifmetik o‘rtachasi sifatida hisoblandi. 2016–2025-yillar ma’lumotlariga ko‘ra, FESI 100,0 dan 1131,7 punktgacha oshgan. 2025-yilda TI 1704,2, PFI 1919,4, RI 145,5 va DI 757,9 punktni tashkil etgan. Tarkibiy tahlil FESI qiymatining 80 foizi TI va PFI hissasiga to‘g‘ri kelishini, shu sababli indeks nominal pul qatorlari va miqyos effektiga yuqori sezgir ekanini ko‘rsatdi. Geometrik o‘rtacha asosidagi sezgirlik tekshiruvi 2025-yil uchun 775,0 punkt natija berdi, bu agregatsiya usuli tanlovi yakuniy bahoga sezilarli ta’sir qilishini tasdiqlaydi. Xulosa sifatida FESI vaqt bo‘yicha tezkor monitoring uchun foydali ekani, biroq uni “barqarorlik” indeksi sifatida talqin qilishdan oldin inflyatsiya, energiya, suv, bandlik va vaznlar sezgirligini hisobga olgan takomillashtirilgan versiya zarurligi asoslandi.Kalit so'zlar
FESI, integral indeks, gulchilik, iqtisodiy samaradorlik, kompozit indikator, sezgirlik tahlili, nominal ko‘rsatkich
Foydalanilgan adabiyotlar
- OECD/European Union/EC-JRC (2008). Handbook on Constructing Composite Indicators: Methodology and User Guide. Paris: OECD Publishing
- Nardo, M., Saisana, M., Saltelli, A., Tarantola, S., Hoffman, A., Giovannini, E. (2005). Handbook on Constructing Composite Indicators. OECD Statistics Working Paper
- FAO (2014). Sustainability Assessment of Food and Agriculture Systems (SAFA): Guidelines, Version 3.0. Rome: FAO
- Kaplan, R. S., Norton, D. P. (1992). The Balanced Scorecard: Measures That Drive Performance. Harvard Business Review, 70(1), 71–79
- FAO (2022). The State of Food and Agriculture 2022: Leveraging Automation in Agriculture for Transforming Agrifood Systems. Rome: FAO
- O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi va Namangan viloyati statistika boshqarmasi. Gulchilik va qishloq xo‘jaligiga oid ma’lumotlar, 2016–2025-yillar
Yuklab olishlar
Yuklab olish ma’lumotlari hali mavjud emas.