АДАПТАЦИЯ ВЫПУСКНИКОВ ВЫСШИХ УЧЕБНЫХ ЗАВЕДЕНИЙ К РЫНКУ ТРУДА: ПРОБЛЕМА НЕСООТВЕТСТВИЯ СПРОСА И ПРЕДЛОЖЕНИЯ
Организация
Негосударственное образовательное учреждение «Hilol Ta'lim» директор
Аннотация
В статье исследуется проблема адаптации выпускников вузов к рынку труда в условиях быстрого расширения охвата высшим образованием в Узбекистане. Цель исследования – выявить количественные и качественные проявления несоответствия между предложением кадров и спросом работодателей. Показано, что в 2017–2024 годах охват высшим образованием населения 18–23 лет вырос с 8,3 до 47,7%, тогда как безработица среди молодёжи 15–24 лет оставалась на уровне 11–13%. Установлено, что число выпускников почти в 1,9 раза превышает количество официальных вакансий, требующих высшего образования. По данным «Индекса качества выпускников», лишь 42,9% выпускников 2024/2025 учебного года были стабильно заняты в течение шести месяцев. Высокая доля педагогического направления в структуре подготовки кадров и различия в доходах по направлениям свидетельствуют о качественном несоответствии. Автором разработаны предложения по увязке параметров приёма с прогнозами рынка труда, расширению дуального обучения и совершенствованию мониторинга занятости выпускников.Ключевые слова
высшее образование, занятость выпускников, рынок труда, несоответствие квалификаций, человеческий капитал, молодёжная безработица
Библиографические ссылки
- O'zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo'mitasi. Oliy ta'limga qamrov 40,9 foizga oshgan. – URL: https://stat.uz/en/press-center/news-of- committee/61150-oliy-ta-limga-qamrov-40-9-ga-oshgan-3
- Oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligi. 2025-yil davomida oliy ta'lim tizimida amalga oshirilgan islohotlar bo'yicha brifing. – URL: https://gov.uz/oz/edu/news/view/112657
- O'zbekiston ta'lim tizimi: 2030-yilgacha strategik maqsadlar. – URL: https://infoedu.uz/oliy-talim-bilan-qamrab-olish-darajasi-kamida-50-foizga- yetkaziladi
- 59 foiz ya'ni 126 ming nafar OTM bitiruvchisi hali ham ishsiz. – URL: https://anhor.uz/uzl/news/59-foiz-yani-126-ming-nafar-otm-bitiruvchisi- hali-ham-ishsiz/
- Bitiruvchilarning bandligini oshirishga qaratilgan yangi mexanizmlar joriy etiladi. 08.06.2026. – URL: https://kun.uz/news/2026/06/08/bitiruvchilarining-bandligini-oshirishga- qaratilgan-yangi-mexanizmlar-joriy-etiladi-bee0d9
- O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 29- sentabrdagi 525-son qarori ("Bitiruvchi sifati indeksi"). – URL: https://talimxabarlari.uz/80441/
- OTM bitiruvchilarining ishga joylashishiga ko'maklashuvchi "Kelajakka qadam" dasturi. – URL: https://www.spot.uz/oz/2025/02/20/graduate-support/
- Becker G. S. Human Capital: A Theoretical and Empirical Analysis, with Special Reference to Education. – New York: NBER / Columbia University Press, 1964
- Mincer J. Schooling, Experience, and Earnings. – New York: NBER, 1974
- Spence M. Job Market Signaling // The Quarterly Journal of Economics. – 1973. – Vol. 87, No. 3. – P. 355–374
- Freeman R. B. The Overeducated American. – New York: Academic Press, 1976
- Hartog J. Over-education and earnings: where are we, where should we go? // Economics of Education Review. – 2000. – Vol. 19, No. 2. – P. 131– 147
- McGuinness S. Overeducation in the labour market // Journal of Economic Surveys. – 2006. – Vol. 20, No. 3. – P. 387–418
- Quintini G. Over-Qualified or Under-Skilled: A Review of Existing Literature // OECD Social, Employment and Migration Working Papers. – 2011. – No. 121
- Mortensen D. T., Pissarides C. A. Job Creation and Job Destruction in the Theory of Unemployment // The Review of Economic Studies. – 1994. – Vol. 61, No. 3. – P. 397–415
- World Bank. The Skills Road: Skills for Employability in Uzbekistan. – Washington, DC, 2014. – URL: https://hdl.handle.net/10986/20389
- European Training Foundation. Uzbekistan: Active Labour Market Measures for Youth. Working paper. – 2026. – URL: https://www.etf.europa.eu/sites/default/files/2026- 07/Country%20Analysis%20ALMP_Uzbekistan_Final_EN.pdf
- Davlat statistika qo'mitasi. Ta'lim yo'nalishlari bo'yicha tahsil olayotgan talabalar soni (2020/21-o'quv yili). – URL: https://stat.uz/uz/matbuot-markazi/qo-mita-yangiliklar/17415-ta-lim-yo- nalishlari-bo-yicha-tahsil-olayotgan-talabalar-soni-2
- World Bank. World Development Indicators: Unemployment, youth total (% of total labor force ages 15–24) (modeled ILO estimate), SL.UEM.1524.ZS. – URL: https://fred.stlouisfed.org/series/SLUEM1524ZSUZB
- Kambag'allikni qisqartirish va bandlik vazirligi ma'lumotlari: OTM bitiruvchilari bandligi va milliy vakansiyalar bazasi – URL: https://anhor.uz/uzl/news/bitiruvchilar/; 2025-yil yanvar–iyun mehnat bozori ko'rsatkichlari – URL: https://www.spot.uz/oz/2025/08/14/unemployment/
- Ta'lim sifatini ta'minlash milliy agentligi. Bitiruvchilar sifati indeksi: 2025-yil uchun dastlabki natijalar. – URL: https://anhor.uz/uzl/news/otm- bitiruvchilarining-ortacha-oylik-maoshi/
- Oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2025-yildagi faoliyati to'g'risida hisobot. – URL: https://gov.uz/oz/edu/pages/hisobotlar
- Uzbekistan's Growth Story Has a Skills Problem // The Times of Central Asia. – URL: https://timesca.com/uzbekistans-growth-story-has-a- skills-problem/
- Maktab o'qituvchilarining 72 foizi ayollar, soni 577 mingdan oshdi. – URL: https://infoedu.uz/maktab-oqituvchilarining-72-foizi-ayollar-soni-577- mingdan-oshdi
- Abdurahmonov Q. X. Mehnat iqtisodiyoti: nazariya va amaliyot. Darslik. Qayta ishlangan va to'ldirilgan 3-nashr. – Toshkent: "Fan" nashriyoti, 2019. – 544 b
- Абдурахманов К. Х., Ғойипназаров С. Б. Сунъий интеллектни жорий этиш натижасида меҳнат бозоридаги ўзгаришлар // Mehnat iqtisodiyoti va inson kapitali. – 2023. – Maxsus son. – B. 6–12
- Abduraxmanova G. Q., Akbarova B. Sh. Inson kapitali rivojlanish konsepsiyasida oliy ta'lim xizmatlarini statistik tahlili // Oriental Renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences. – 2023. – 3(24). – B. 13– 20. – DOI: 10.5281/zenodo.10529867
- Rejapov X. X. Mehnat bozori talablariga oliy ta'lim xizmatlari modellarini moslashtirish // Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar. – 2022. – Vol. 10, No. 4. – B. 137–144. – DOI: 10.55439/EIT/vol10_iss4/a14
- Milliy statistika qo'mitasi. O'zbekistonda yoshlar soni qancha? (2025- yil 1-yanvar holatiga). – URL: https://stat.uz/uz/matbuot-markazi/qo-mita- yangiliklar/63005-o-zbekistonda-yoshlar-soni-qancha
- O'zbekistonda OTM bitiruvchilarining o'rtacha daromadi 4,9 mln so'mni tashkil etmoqda — yangi indeks natijalari (Ta'lim sifatini ta'minlash milliy agentligi ma'lumotlari). 14.09.2026. – URL: https://www.gazeta.uz/oz/2026/09/14/bitiruvchilar-bandligi/
Скачивания
Данные скачивания пока недоступны.